را زيان ندارد چون شما بر طريقهء ايشان نباشيد ، و مورد آيت آن است كه : خداى تعالى زيد را به گناه عمر [ و ] ( 1 ) نگيرد . و ( 2 ) اين جمله دليل نكند كه امر معروف و نهى منكر نبايد كردن ، و آيت كه از پيش اين است بر اين جمله دليل مىكند و بعضى دگر از علما گفتند كه : در آيت تقديرى محذوف ( 3 ) است ، و آن آن است كه ( لا يضركم من ضل اذا امرتم بالمعروف و نهيتم عن المنكر ) . و « انفسكم » ، نصب بر اغراست ، يعنى احفظوا أنفسكم ، خويشتن نگاه دارى . و اين را از اسماء افعال گويند كه عمل فعل كند ، يقول ( 4 ) : عليك ( 5 ) زيدا أى الزم زيدا و دونك زيدا اى خذه و ايّاك و الفعل القبيح ، أى احذره . عبد اللَّه مسعود گفت : آيت محمول است بر تقيّه ، و مراد آناناند كه امر معروف و نهى منكر نيارند كردن ايشان را گفت چون حال چنين باشد خود را و احوال خود را مراقبت كنيد كه اگر كسى گمراه باشد بر شما تاوان ( 6 ) نيست و دليل اين تأويل حديث حسن بصرى است كه مرّة بن ربيعه ( 7 ) از او روايت كرد كه او اين آيت بخواند و گفت : الحمد للَّه بها و الحمد للَّه عليها ما كان مؤمن فيما مضى و لا مؤمن فيما بقى الَّا و الى جانبه منافق يكره عمله ، گفت : سپاس خداى را به اين آيت و برين آيت در روزگار گذشته و آينده هيچ مؤمن نبود و الَّا در پهلوى او منافقى بود كه مؤمن عمل او را كاره بود ، يعنى اگر امر معروف و نهى منكر نتواند به دل منكر باشد آن را . و ابو البحري ( 8 ) روايت كرد از حذيفه كه او گفت : چون آيت [ بخواند ] ( 9 ) اذا امرتم و نهيتم . قيس بن حازم ( 10 ) روايت كند از بعضى صحابه كه او اين آيت بخواند و گفت : شما اين آيت مىخوانى ( 11 ) و به جاى خود نمىنهى ( 12 ) و معنيش نمىدانيد ، و من از

--> ( 1 ) . اساس : عمر ، با توجّه به آج افزوده شد ، مج ، وز ، لت : كسى را به گناه كسى . ( 2 ) . مج ، مت ، وز ، لت بر . ( 3 ) . مج ، مت ، وز ، لت : محذوفى . ( 4 ) . مج ، مت ، وز ، لت : تقول . ( 5 ) . آف : عليكم . ( 6 ) . مج ، مت ، وز ، لت ، مر : تابان . ( 7 ) . اساس و ديگر نسخه بدلها : ضمرة بن ربيعة ، با توجّه به ضبط طبرى تصحيح شد . ( 8 ) . مج ، مت ، وز ، لت : ابو البخترى . ( 9 ) . اساس : ندارد ، با توجّه به مج افزوده شد . ( 10 ) . آف : قيس بن جازم . ( 11 ) . مىخوانى / مىخوانيد . ( 12 ) . نمىنهى / نمىنهيد .